Suça sürüklenen çocuklara ilişkin kanun teklifi komisyonda kabul edildi: İşte madde madde tüm düzenlemeler

TBMM Adalet Komisyonunda, çocuk adalet sisteminde kapsamlı değişiklikler öngören “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” kabul edildi.

18 maddeden oluşan teklif; Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, İnfaz Kanunu, Kabahatler Kanunu ve ilgili diğer mevzuatta değişiklikler içeriyor. Düzenlemenin resmi kayıtlardaki esas numarası 2/3771 olarak yer alıyor. TBMM

Teklif henüz yasalaşmadı. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesi ve Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.

1. Silahını çocuğun erişimine bırakanlara hapis

Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek bir çocuğun silaha ulaşmasına neden olan kişi hakkında yeni bir suç tanımı getiriliyor.

Eylemin daha ağır ceza gerektiren başka bir suç oluşturmaması halinde silah sahibine 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.

2. 12-15 yaş grubunun ceza sorumluluğu

Suçu işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını tamamlamamış çocuğun, eylemin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamadığı veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmediği belirlenirse ceza sorumluluğu bulunmayacak.

Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik ve yönlendirme tedbirleri uygulanabilecek.

Çocuğun algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğu tespit edilirse:

• Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla kadar,
• Müebbet hapis gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.
• Diğer cezalarda yarı oranında indirim uygulanacak.
• Her bir fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı geçemeyecek.

3. 15-18 yaş grubunun ceza süreleri değişiyor

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklar için uygulanacak cezalar da yeniden düzenleniyor.

Buna göre:

• Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla kadar,
• Müebbet hapis gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.
• Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim yapılacak.
• Her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.

4. Bazı ağır suçlarda yaş indirimi uygulanmayabilecek

Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında hâkime yeni bir takdir yetkisi veriliyor.

Hâkim; kastın ağırlığı, suçun amacı, işleniş şekli, saik ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığı gibi unsurları değerlendirecek.

Bu değerlendirme sonucunda:

• 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmayabilecek.
• 12-15 yaş grubundaki çocuklara, 15-18 yaş grubu için belirlenen ceza rejimi uygulanabilecek.

5. Tekerrür sınırı 18’den 15’e indiriliyor

Suçta tekerrür hükümlerinin uygulanmasındaki yaş istisnası değiştiriliyor.

Yeni düzenlemeye göre yalnızca suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış kişilerin suçları tekerrüre esas alınmayacak. Böylece 15-18 yaş grubunda işlenen suçların belirli şartlarda tekerrür hesabında dikkate alınmasının önü açılacak.

6. Aile yükümlülüklerini ihlal edenlere daha ağır ceza

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişilere şikâyet üzerine verilen ceza artırılacak.

Mevcut “1 yıla kadar hapis” hükmü, 3 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde değiştirilecek.

Hamile olduğunu bildiği eşini veya birlikte yaşadığı ve kendisinden hamile olduğunu bildiği kadını çaresiz durumda bırakan kişi için öngörülen ceza ise 6 aydan 2 yıla kadar hapis olacak.

Bu ihmallerin ardından çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi halinde soruşturma için şikâyet aranmayacak. Sorumlu kişiye verilecek ceza, yarısından iki katına kadar artırılabilecek.

7. Çocuğunu ağır tehlikeye atan ebeveyne 3 yıla kadar hapis

Sürekli sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı, onur kırıcı davranışlar veya ağır bakım ihmali nedeniyle çocuğunun ahlakını, güvenliğini ve sağlığını ciddi şekilde tehlikeye sokan anne veya babaya verilecek ceza artırılıyor.

Bu kişiler hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.

8. 15 yaşından küçük çocuklar için sosyal inceleme zorunlu olacak

15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale getirilecek.

Sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianame, mahkeme tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebilecek. Mahkeme, kendisine verilen soruşturma belgelerini 15 gün içerisinde değerlendirecek.

15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmazsa bunun gerekçesinin iddianamede veya mahkeme kararında açıklanması gerekecek.

9. Çocukların infazına kapalı kurumda başlanabilecek

Çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması değiştiriliyor.

İnfaza çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlanacak. Çocuğun iyi hâlli olduğunun belirlenmesi durumunda eğitimevine ayrılmasına karar verilebilecek.

Kapalı kurumlarda çocuklar:

• İşledikleri suçun türü,
• Cinsiyetleri,
• Fiziksel gelişim durumları

dikkate alınarak farklı bölümlerde barındırılacak.

10. Eğitimevine geçiş üç ayda bir değerlendirilecek

Çocuğun kapalı kurumdan eğitimevine ayrılmasına idare ve gözlem kurulu karar verecek.

Değerlendirmeye psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı veya öğretmen gibi en az bir uzman katılacak.

Değerlendirmeler en geç üç ayda bir yapılacak. Eğitimevine geçişi uygun görülmeyen çocukların yeniden değerlendirilmesi için beklenecek süre altı ayı aşamayacak.

11. Kısa süreli cezalarda doğrudan eğitimevi mümkün olacak

Terör ve örgüt suçları hariç olmak üzere:

• Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az,
• Taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az

hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilebilecek.

Eğitimevinden kaçan, başka bir suçtan tutuklanan veya kurum güvenliğini tehlikeye sokan çocuklar yeniden kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilecek.

12. İnfazda bir gün iki gün sayılabilecek

Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınacak.

Ancak bu uygulama şu suçlarda geçerli olmayacak:

• Kasten öldürme,
• Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti,
• Suç işlemek amacıyla örgüt kurma.

13. “Suça sürüklenen çocuk” ifadesi değiştirilecek

Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili diğer kanunlarda bulunan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi, “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirilecek.

Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirim yapılacak.

14. Çocuklara bıçak satışı ve taşıması yasaklanacak

Kabahatler Kanunu’na “Amaç dışı bıçak taşıma” başlıklı yeni bir madde eklenecek.

Ruhsatlı satış yerleri dışında bıçak ve diğer kesici, delici veya bereleyici aletlerin satılması ve sergilenmesi yasak olacak.

Ayrıca:

• 18 yaşından küçüklere bu aletlerin satılması,
• Çocukların bıçak satın alması,
• Çocukların amaç dışı bıçak taşıması

yasaklanacak.

Yasağı ihlal edenlere 5 bin lira, aletlerin sayı veya niteliğinin ciddi tehlike oluşturması halinde 10 bin lira idari para cezası uygulanacak.

İhlali öğrenmesine rağmen bildirmeyen işletici veya sorumluya da 5 bin lira ceza verilecek. Düzenleme internet ve mesafeli satışları da kapsayacak.

Meslek, sanat veya eğitim amacıyla kullanılan bıçak, şiş ve benzeri aletler ise kullanım yerinde ve amacı doğrultusunda taşınmaları şartıyla kapsam dışında olacak.

15. Beş farklı yönlendirme tedbiri uygulanabilecek

Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar hakkında yeniden topluma kazandırılmayı amaçlayan beş farklı tedbir uygulanabilecek:

1. Sosyal ve toplumsal hizmet tedbiri: Çocuklar kamu kurumları, spor tesisleri veya gençlik merkezlerinde 20 saatten 300 saate kadar görev alabilecek.
2. Dijital risklerden korunma tedbiri: Telefon, tablet ve bilgisayarlar 3 aydan 2 yıla kadar kurumların denetimine açılabilecek. Riskli uygulama ve platformlara erişim sınırlandırılabilecek.
3. Kitap ve kütüphane tedbiri: Çocuklar kütüphane veya okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev yapabilecek ya da belirlenen eserleri okuyacak.
4. Çevreye saygı ve temizlik tedbiri: Park, bahçe ve sahillerde çevre temizliği, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme çalışmalarına katılım sağlanacak.
5. Bağımlılıkla mücadele tedbiri: Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılıklara yönelik tedavi ve rehabilitasyon programları uygulanacak.

16. Acil korunma süreci hızlandırılacak

Kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında acil korunma kararı alınabilecek.

Uzman doktor, tedavi ihtiyacının belirlenmesinden itibaren 24 saat içinde rapor hazırlayacak. Sağlık kurumu da rapor tarihinden itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hâkimine başvuracak.

Üç uzman doktordan oluşan sağlık kurulunun raporu 48 saat içinde mahkemeye sunulacak. Hâkim de başvuru ve raporu değerlendirdikten sonra en geç 48 saat içinde karar verecek.

Bu süreç tamamlanıncaya kadar gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanabilecek.

17. HAGB kararında yönlendirme tedbirleri uygulanabilecek

Adli süreçteki çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik yükümlülüğü olarak uygulanabilecek.

Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın düşük olması halinde HAGB kararı için zararın tamamen giderilmesi şartı aranmayabilecek.

18. Tedbir kararına uymayan aileye tazyik hapsi

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı davranan anne, baba, vasi veya bakımından sorumlu kişi hakkında 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.

Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakamlar tarafından yürütülecek.

Teklifin bundan sonraki aşaması ne?

Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, düzenlemenin çocukların üstün yararı gözetilerek hazırlandığını ve ilerleyen günlerde TBMM Genel Kurulunun gündemine getirileceğini açıkladı.

Komisyonda kabul edilen teklif, Genel Kurul görüşmelerinde aynen kabul edilebileceği gibi değiştirilebilir veya bazı maddeleri çıkarılabilir. Bu nedenle düzenlemeler şu aşamada yürürlükte değil.