Abonelik Tuzakları ve Sessizce Eriyen Kartlar

Geçen gün mobil bankacılık uygulamasından gelen bildirimle hafifçe irkildim. Ekranın üstünde küçücük bir rakam belirdi: "... platformu aylık üyelik bedeli çekilmiştir." İşin garibi, o platforma en son ne zaman girdiğimi, en son hangi diziyi izlediğimi ya da neden üye olduğumu bile hatırlamıyordum. "Aylık sadece 49 TL ne olacak ki?" diye başlayan o masum serüven, zamanla ekstrenin en alt satırında sessizce büyüyen ve her ay düzenli olarak cepten eksilen görünmez bir sızıntıya dönüşmüştü.

Masa başından bakınca insan, dijital dünyanın bu tatlı ve kurmaca tuzağına nasıl bu kadar kolay düştüğümüzü düşünmeden edemiyor. Eskiden bir şey satın aldığımızda elimizde somut bir nesne olurdu; ödediğimiz paranın büyüklüğünü de o an hissederdik. Şimdilerde ise ekonomi "sahiplik" üzerinden değil, "erişim" üzerinden yürüyor. Müzik dinlemek, film izlemek, dosya saklamak, hatta spora gitmek için bile eşyaya değil, zamana abonelik satın alıyoruz.

İşin en kurnazca tasarlanmış kısmı da o meşhur "İlk 14 Gün Ücretsiz Deneyin" butonları. Kart bilgilerini girerken içimizden hep aynı sözü veriyoruz: "Süre dolmadan hemen iptal edeceğim." Ama sistem, insan psikolojisinin ve unutkanlığının üzerine kurulmuş bir saat gibi işliyor. O 14 gün geçiyor; hayatın koşturmacası, iş stresi, ev telaşı derken o deneme sürümü çoktan unutuluyor. Şirketler ise tam da bu anı bekliyor: Sessizce, hiç hissettirmeden ilk çekimi yapıyorlar. Siz durumu fark edip "Dur ya, ben bunu iptal edeyim" diyene kadar aradan aylar geçebiliyor.

Bir de iptal etme süreçlerindeki o bitmek bilmeyen labirentler var. Üye olurken tek tıkla, saniyeler içinde hallettiğiniz işlem; sıra üyelikten çıkmaya geldiğinde aniden sekiz aşamalı bir bürokrasiye dönüşüyor. "Gerçekten ayrılmak istiyor musunuz?", "Size özel %50 indirim tanımlayalım?", "Bakın bu içerikleri kaçıracaksınız" derken sistem, sizi vazgeçirmek için zihinsel bir yorgunluk duvarı örüyor. Sonunda insan çoğu zaman "Aman, haftaya hallederim" deyip o tuzağın içinde kalmaya devam ediyor.

Ekrana düşen her bir abonelik ücreti tek başına bakıldığında devede kulak gibi görünebilir. Birkaç bardak kahve parası, bir paket çerez bedeli... Ama hepsi bir araya geldiğinde, ay sonunda kart ekstresinde ciddi bir meblağ olarak karşımıza dikiliyor. Üstelik bu harcamaların karşılığında çoğu zaman hiçbir hizmet de tüketmiyoruz; sadece "elim altında dursun" konforunun bedelini ödüyoruz.

Belki de bir Pazar öğleden sonrasını tamamen bu "sessizce eriyen" kart harcamalarını temizlemeye ayırmak gerekiyordur. Kullanmadığımız uygulamaları silmek, izlemediğimiz platformları tereddütsüz iptal etmek ve otomatik ödeme talimatlarımızın dizginlerini yeniden ele almak... Çünkü dürüst olalım; erişiminizin olduğu ama hiç dokunmadığınız bir dijital kütüphaneye her ay para ödemek, bütçemize yaptığımız en sessiz ama en haksız müdahaledir.