Market Reyonlarında "Fiyat Okuma" Sanatı ve Akıl Oyunları

İnsanlık tarihi boyunca ticaretin temel kuralları basitti: İhtiyacın olanı seçersin, rafının veya tezgâhın üzerindeki etikete bakarsın, parayı verir ve malı alırsın. Bu kadardı. Pazar yerleri veya market koridorları eskiden bizim için sıradan birer alışveriş alanı, hafif zihinsel yorgunlukla gezilen ve rutinin bir parçası olan sıkıcı mekanlardı. Lakin devir değişti; artık market reyonları birer ekonomi laboratuvarına, bizler ise elimizde büyüteçle dolaşan birer gizli istihbarat ajanına dönüştük.

Günün herhangi bir saatinde, mesai bitiminde ya da hafta sonu sükunetinde kendinizi bir market koridorunda bulduğunuzu hayal edin. Işıklar parlak, hoparlörden isimsiz bir pop şarkısı çalıyor; ama herkesin yüzünde o aynı, hafif gergin ve hesapçı ifade var. İnsanlar artık ürün seçmiyor, adeta bir muharebe meydanında strateji kuruyor. Reyonun önünde durup iki benzer çikolata markasını eline alıyorsunuz. Biri elli gram, diğeri kırk sekiz gram. Fiyatlar birbirine yakın ama hangisinin gram başına düşen maliyeti daha avantajlı? Zihninizdeki tüm matematik kabiliyetleri, lisede unuttuğunuz oran-orantı formülleri o saniye aniden kafanızda canlanıyor. Çıkarıyorsunuz telefonun hesap makinesini; reyonun ortasında, yanı başınızdan geçen mandalina kasasını önemsemeden katsayı hesabı yapıyorsunuz. 

İşin asıl acımasız boyutu ise "shrinkflation" dedikleri o sessiz kumpas. Ambalaj aynı ambalaj, hatta kutunun üzerindeki resim bile aynı iştah kabartıcılığında duruyor. Fakat eve gelip paketi açtığınızda içinin yarısının boş olduğunu, bisküvilerin arasına gizli birer otoyol yapıldığını fark ediyorsunuz. Şampuanın boyu aynı kalmış ama tabanı içeriye doğru öyle ustaca oyulmuş ki, sıvı hacmi yüzde yirmi azalmış. Reyonda o ürünü incelerken içinizden yükselen o haklı isyan dalgasıyla kendi kendinize mırıldanıyorsunuz: "Bizi bu enflasyonla kandırabileceğinizi mi sandınız? Ben bu oyuna gelmem!" 

Fakat trajikomik olan şu ki, bütün bu uyanıklık çabaları ve reyon başındaki o dedektiflik tripleri, günün sonunda kasaya yaklaşmanızı engellemiyor. Ürünün kurnazca küçültüldüğünü, gramajının kırpıldığını, fiyatının da sessizce tırmandığını biliyorsunuz; ama o sepet bir şekilde dolmak zorunda. Kasaya yaklaşıp kasiyerin barkodu okuturken çıkardığı o "bip" seslerini dinlerken, her bir sesin aslında cüzdanınızdan eksilen ömrün sayacı olduğunu hissediyorsunuz. Kasiyer tutarı söylediğinde, yüzünüzde o rasyonel insan maskesini takıp hiçbir şey olmamış gibi kartınızı uzatıyorsunuz. 

Neticede, market reyonları artık bizim için sadece gıda tedarik merkezi değil; modern çağın absürt ekonomik gerçekliğiyle yüzleştiğimiz, kendi içimizde mini dramalar yaşadığımız tiyatro sahneleri. En iyisi mi, bundan sonra markete giderken yanınıza hesap makinesiyle birlikte bir miktar sabır ve belki biraz da psikolojik dayanıklılık alın. Çünkü reyonlar hınzır, etiketler ise her zamankinden çok daha yaratıcı.