Modern Çağın "Yorulma" Kültürü ve Yorgunluk Yarışları

Tarihin bilinen eski dönemlerinde insanlık başarıyı, statüyü ve prestiji bambaşka ölçütlerle tanımlardı. Güçlü olmak, çok mülk sahibi olmak, bir sanatta ustalaşmak veya en azından huzurlu bir hayata sahip olmak imrenilecek şeylerdi. Oysa günümüz dünyasında, özellikle kentli ve masa başı çalışan kesim arasında sessiz sedasız bambaşka bir statü sembolü peydah oldu: İnanılmaz derecede yorgun olmak.

Artık bir dost meclisinde, bir kahve arasında ya da bir iş toplantısının hemen öncesinde kimse ne kadar dinlendiğinden, ne kadar huzurlu bir hafta sonu geçirdiğinden bahsetmiyor. Tam aksine, ortamı aniden kaplayan ve adeta gizli bir gururla yürütülen bir "yorgunluk olimpikleri" başlıyor. 

Süreç genelde son derece masum bir soruyla tetiklenir: "Nasılsın, nasıl gidiyor?" 

Sıradan, henüz bu yeni düzenin kurallarını kavrayamamış bir insan "İyiyim ya, hafta sonu bol bol dinlendim, çayımı içtim, kafa dinledim" derse, ortamda aniden tuhaf bir sessizlik oluşur. Sanki yeterince çalışmıyormuş, hayatı tam kapasite yaşamıyormuş veya sistemin dışında kalmış gibi hafif bir küçümsemeyle süzülür. Çünkü doğru cevap bu değildir. Makbul olan yanıt, derin bir iç çekişin ardından gelen şu cümledir: "Valla ne olsun, çok yoğunum, inanılmaz yorgunum." 

İşte bu cümle kurulduğu an, masadaki diğer yarışmacılar için işaret fişeği atılmış olur. Biri hemen atılır: "Sen yine iyisin, ben dün gece sadece dört saat uyuyabildim." Diğeri bu hamleyi yetersiz bulup vitesi artırır: "Dört saat mi? Ben iki haftadır rem uykusu nedir unuttum, gece 03.00’te hala maillere cevap veriyordum." Derken üçüncüsü son darbeyi vurur: "Ben artık yorulduğumu hissedecek vakti bile bulamıyorum, zihnim tamamen uyuştu." 

Böylece bir an için bir araya gelmiş iki üç insan, birbirine dert anlatmak yerine, kimin hayatının daha felaket bir koşturmaca içinde olduğunu kanıtlamaya çalışır. Yorgunluk, bertaraf edilmesi gereken fizyolojik bir ihtiyaç olmaktan çıkıp; ne kadar önemli, ne kadar aranan, ne kadar meşgul ve dolayısıyla "ne kadar kıymetli" bir insan olduğumuzun kanıtı haline gelir. 

İşin en absürt ve trajikomik tarafı ise şudur: Bu yorgunluk yarışında dereceye girenlerin hatırı sayılır bir kısmı, aslında fiziksel olarak bir taş bile taşımamıştır. Bütün gün bir sandalyede oturup ekrana bakmış, üç beş e-posta atmış, iki toplantıda kafa sallamış ve sekiz kere sekmesini değiştirdiği sosyal medyada gezinmiştir. Ama modern insanın zihni o kadar aşırı uyarıcıya, notification tıkırtısına ve gizli bir "yetişememe" telaşına maruz kalır ki, hiçbir şey yapmadan da tükenmeyi muazzam bir ustalıkla başarır. 

Pazarlama dünyası ve sosyal medya da bu yorgunluk romantizmini sürekli köpürtür. "Hustle culture" (durmaksızın çalışma kültürü) adı altında sunulan o parlak illüzyonda, uyumak neredeyse bir zayıflık, dinlenmek ise suçluluk duyulması gereken bir zaman kaybı gibi pazarlanır. Kahve bardaklarının üzerine yazılan "daha çok çalış", "asla durma" sloganları eşliğinde, kendi kendini tüketen birer biyolojik makineye dönüşürüz. 

Neticede, hayatımızın en verimli yıllarını "kim daha çok yıprandı" yarışmasında madalya arayarak geçiriyoruz. Birbirimize "İyi misin?" diye sorarken bile aslında kendi ne kadar yoğun olduğumuzu anlatmak için sıra bekliyoruz. En iyisi mi, bir dahaki sefere birisi size ne kadar yorgun ve uykusuz olduğunu böbürlenerek anlattığında, ona acımak yerine usulca yaklaşın ve şöyle deyin: "Tebrikler, bu haftanın en harap insanı sensin. Madalyan kargo ile gönderilecek." Ve sonra gidin, dilediğiniz gibi gamsızca bir çay demleyip dinlenmenin tadını çıkarın.