TAŞIN YERİ

Kapıyı kim aralık bıraktı?

“Benim sizin üzerinizde hiçbir zorlayıcı gücüm yoktu. Ben sizi yalnızca çağırdım, siz de bana icabet ettiniz. Öyleyse beni kınamayın, kendinizi kınayın.”

— İbrâhîm 14/22

Apartmanımızın giriş kapısının bir şifresi var. Bir de kilidi, bir de kendiliğinden kapanan o ağır kolu.

Ama çoğu sabah kapı kapanmaz. Biri, kargo beklerken ya da market poşetlerini taşırken, kapıyla kasanın arasına bir taş sıkıştırmıştır. Bazen bir terlik, bazen katlanmış bir karton. Kapı kapalı görünür. Ama kapanmaz.

O aralıktan herkes girer. Kurye, el ilanı dağıtan, kimin nesi olduğu belli olmayan. Kışın soğuk girer, gece sokak girer.

Kimse kapıyı kırmamıştır. Kırmasına gerek kalmamıştır.

Yalnız bir kişi, dördüncü kattaki emekli amca, her akşam merdivenleri yavaş yavaş inip o taşı alır. Kapıyı itip kapanana kadar bekler. Kilidin “tık” sesini duymadan geri dönmez.

Bir akşam taşı koyan çocuğu gördü. Kızmadı. Taşı yerden alıp çocuğun avucuna bıraktı:

“Evladım, kapı kapansın diye var.”

Ertesi sabah taş yine yerindeydi.

Komşular gülümser: “Amca, ne olacak ki? Biri girse ne olur?”

O taşı ben de koydum. Bir kere, elimde poşetlerle, “şimdi inerim” diye. İnmedim. Akşam amca aldı.

Kalbimizin kapısında da böyle taşlar var. Hepsini biz koyduk. Hepsi “kolaylık olsun” diye, hepsi “birazdan kaldırırım” diye.

— ✦ —

Bu günlerde elden ele dolaşan bir afiş var: “Şeytani duygular ve yıkımları.” Alt alta sıralanmış on bir satır. Kıyas girince şükür gider. Kibir girince tevazu gider. Kin girince merhamet gider...

Okuyoruz, başımızı sallıyoruz, paylaşıyoruz.

Ama satırların hepsinde aynı fiil var: girince. Kimse sormuyor: Nereden girdi? Kapıyı kim aralık bıraktı?

Bu sorunun cevabını en iyi bilen, afişin başlığına adı yazılanın kendisidir. Hesap günü iş bittiğinde kalkıp bir hutbe okuyacak. Üzerimizde hiçbir zorlayıcı gücü olmadığını, bizi yalnızca çağırdığını, bizim de icabet ettiğimizi söyleyecek. Son cümlesi de şu olacak: “Beni kınamayın, kendinizi kınayın.”

Demek ki şeytanın çağrısı var, zorlaması yok. Şeytani duyguların kapıdan girmesi içinse bizim rızamız var. Biz ise hâlâ “şeytana uyduk” deyip geçiyoruz. Uyduruk bir söz bu. Şeytana uymadık; nefsimize uyduk. O kimseyi sürüklemez; her birimize kendi zaafımızın kapısından seslenir ve o kapının ardındakini süsler. Taşı koyan el, nefsin eliydi.

O kapıyı zorlayan olmadı. Aralığı bırakan bizdik.

— ✦ —

Kalp boş kalmaz. Biri kalktıysa, yerine biri oturur. Afişteki on bir satır aslında on bir ayrı misafir değil; aynı aralıktan birbirinin elinden tutup giren tek bir kafile.

Kafilenin önünü ilk açan bellidir. Secde emredildiğinde biri secde etmedi ve gerekçesini bir terazi ile sundu: “Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten, onu çamurdan yarattın.”

Kıyas böyle girer. İçeri adımını attığı an şükür kalkar; çünkü şükür kendi sofrasına bakar, kıyas ötekinin sofrasına. Şükrün boşalttığı yer soğumadan aralıktan biri daha süzülür. Gelen kibirdir. Terazide ağır gelen kendini büyütmeye başlar ve tevazu, tartılan bir kalpte oturacak yer bulamayıp kalkar.

Kibrin ardından benlik gelir. Artık cümlelerin özne yeri doludur: benim fikrim, benim emeğim, benim hakkım. Bizlik sofrada ekmeği bölmekti. Benlik ekmeği önüne çeker.

En son inat girer ve taşı biraz daha iter. Dönmek, terazide hafif gelmek demektir; inat buna razı olmaz. İtaat, eğilmeyi bildiği için o evde bir dakika daha duramaz.

Dört ayak sesi. Bir hikâye. Biz bu hikâyeyi İblis'in hikâyesi diye okuruz.

Oysa aynı hikâyenin öbür ucunda bir hata daha var. Âdem (a.s.) de yanıldı. Ama o terazi kurmadı, “ben” demedi: “Rabbimiz, biz kendimize zulmettik.”

Biri “ben” dedi, kovuldu. Biri “biz” dedi, affedildi.

İlk iki hatanın arasındaki fark, bir zamirdi.

— ✦ —

Kafile girdiği yerde durmaz. Taşı iten inat, bir süre sonra evin öbür odalarına da yayılır.

Akşam sofrası. Bir söz yanlış anlaşılır. İnat düzeltmeye izin vermez; “ben mi yanlışım?” der. Ses yükselir. Öfke, inadın genişlettiği aralıktan girer ve ilk iş olarak saygıyı masadan kaldırır. Söylenen sözler kırılmış bir bardağın parçaları gibi yerde kalır. Toplanır belki. Ama bardak bir daha su tutmaz.

Sofra kalkar, öfke soğur. Soğuyan öfkenin adı kindir. Bağırmaz, bekler. Bir odaya çekilip hesap tutar. Merhamet ise hatayı görüp yine de el uzatmaktı. Hesap tutan bir kalpte el uzanmaz; merhamet sessizce paltosunu alır.

Ve en son şüphe gelir. Kinin bıraktığı boşluğa yerleşir, pencerenin önüne oturur. Artık her şeye bakar: eşin gecikmesine, dostun suskunluğuna, çocuğun kapalı kapısına. Güven o bakışın altında uzun süre oturamaz.

Bir aile, dışarıdan bakınca hâlâ bir aile. Kapısı var, kilidi var, zili var.

Ama kapısı çoktan aralık kalmış.

— ✦ —

Evden çıkalım. Çarşıda da aynı kafile dolaşıyor; yalnız kılık değiştirmiş.

Orada hırsın adı hedeftir. Kapıyı çalmaz, iter. Bir dükkan daha, bir rakam daha, bir basamak daha. Hırs hiçbir mindere oturmaz, hep ayaktadır; huzur ise ancak oturan bir kalpte durabilir. Dolu kasanın başında uykusuz bekleyen adam, huzurun hangi gece evi terk ettiğini hatırlamaz.

Ekranda şehvetin adı “sadece bakıyorum”dur. Gözden girer, kimseye dokunmadan. Ama bakışın yönü değişince sadakat yerinden oynar. Sadakat yalnız eşe değil; söze, dosta, ahde, imana bağlılıktır. Başka kapılara alışan göz, kendi kapısının yolunu unutur.

İhmalin ise adı bile yoktur. “Yoğunum” der geçeriz. Kimse muhabbeti öldürmek için yola çıkmaz. Bir telefon açılmaz, bir hal hatır sorulmaz, bir bayram ziyareti “seneye” kalır. Muhabbet bir çiçektir. Onu koparmak gerekmez. Sulamamak yeter.

Kafilenin sonunda nankörlük yürür. Önündeki tabakta olana değil, olmayana bakar. Kanaat onu görünce yerinden kalkar ve giderken yanında bir şey daha götürür: bereket. Sofra yine dolu. Ama doyan yok.

Oysa şeytanın o hutbesinin yer aldığı surede, o hutbeden önce, başka bir davet daha vardı: “Şükrederseniz elbette size artırırım.”

İki davet. Aynı sure. Biz hangisine icabet ettik?

— ✦ —

Apartmanın kapısına dönelim.

O ihtiyar her akşam taşı alırken neyi koruduğunu biliyordu. Bir kapının tek işinin kapanmak olduğunu biliyordu. Kapanmayan kapı, kapı değildir; duvardaki bir boşluktur. Bina onun malı değildi. Ama ona emanetti.

Bize emanet edilen kalplerin kapıları ise pırıl pırıl: profil fotoğrafları, unvanlar, “elhamdülillah iyiyiz”ler. Ama hiçbiri kapanmıyor. Kıyas o aralıktan girmiş, hırs o aralıktan, şüphe o aralıktan. Kimse kapıyı kırmamış. Kırmasına gerek kalmamış.

Şükür, tevazu, itaat, huzur, merhamet, güven... Hepsi eşikte bekliyor. Onlar zorla girmez, aralıktan da süzülmez. Edepli misafir, kapı açılmadan içeri adım atmaz.

Yer açmanın yolu da o ilk hikâyede saklı. Âdem (a.s.) kapıdan geri dönmenin dilini bıraktı bize: “Rabbimiz, biz kendimize zulmettik.” İstiğfar, kafileye “artık çık” diyebilen iradenin ilk cümlesidir.

Taşı biz koyduk.

Kaldırmak da bizim elimizde.

Dördüncü kattaki o ihtiyarın sesi geliyor kulağıma. Yüksek değil, kızgın değil:

“Evladım, kapı kapansın diye var.”

— ferhanca