Taş ve Toprak Arasında Ankara

Ankara’da okudum ve 10 seneden fazla Ankara’da yaşadım. Bu şehir insanı kendine yavaş yavaş alıştırır. Ne kadar alıştım ve ne kadar sevdim bilmiyorum ancak Ankara’yı tanımak için çaba sarf ettiğimi söyleyebilirim. Bugün 13 Ekim. Yüz üç yıl önce bugün Meclis’te “Türkiye devletinin makarr-ı idaresi Ankara şehridir.” dendi.

Ankara’nın ismi ise o günden çok önce dünyayı dolaşmıştı. Avrupalılar şehre Angora derdi ve bu isimle anılan üç hayvan var: tiftik keçisi, kedi ve tavşan. Tiftikten dokunan Ankara sofu asırlarca Avrupa’ya gitti. İngilizlerin “mohair” dediği tiftiğin adı da Arapça muhayyer kelimesinden gelir ve seçilmiş, beğenilmiş demektir. Tiftik yumuşaktır ama dayanıklıdır. Ankara’nın huyu da biraz böyledir.

Şehrin kalbinde, Ulus’ta, yan yana duran iki yapı var ki Ankara’yı bana en iyi onlar anlatır. Biri Augustus Tapınağı. Roma’nın ilk imparatoru Augustus, ömrü boyunca yaptıklarını kendi ağzından bir metne döktü ve ölümünden sonra yayımlanmasını istedi. Bu metnin bugüne en eksiksiz ulaşan nüshası, Latincesi içeride, Grekçesi dışarıda, bu tapınağın duvarlarındadır. Büyük tarihçi Mommsen ona “yazıtların kraliçesi” der. Metin, bir imparatorun “şunu yaptım, bunu yaptırdım” diye saydığı uzun bir listedir.

Hemen yanı başında Hacı Bayram-ı Veli’nin camii ve türbesi durur. Ankara’nın bu büyük velisi de bir şehirden bahseder, ama bambaşka bir dille. Augustus yaptıklarını sayar, Hacı Bayram Hazretleri ise kendisinin yapıldığını söyler.

Onun şiirinde Çalap, yani Allah, iki cihan arasında bir “şâr”, bir şehir yaratmıştır. Şair o şehre varır, şehri yapılırken görür ve kendisi de taşın toprağın arasında onunla birlikte yapılır. Bir yanda iki bin yıllık taşa kazınmış bir imparatorun övüncü, öbür yanda bir dervişin tevazuu.

1923’te başkent olduğunda Ankara küçük bir Anadolu şehriydi. Yeni devlet burada kendine bina, yol, okul aradı. Tabiri caizse şehir de devletiyle birlikte yapıldı. Bugün Ankara’da yaşayan herkes biraz o hikâyenin içindedir. Şehri biz yapmadık ama orada yaşarken biz de yapılıyoruz. Hukuk fakültesinin amfisinde, Kızılay’ın kalabalığında, Hamamönü’nün yokuşunda insan farkında olmadan şekillenmeye başlar.

Mevlevîhanesinden Ahiliğin merkezi olduğu günlere, oradan daha eskiye, Romanyotların mahallesine, Augustus’un tapınağına, Galatların Ancyra’sına, nihayet adını, rivayete göre Frig kralı Midas’ın orada bulduğu bir çapadan, Yunanca ankyradan aldığı ilk kuruluşuna kadar türlü açılardan bakılabilecek bu şehre esas mührünü vuran, asırlardır onun üstünde duran veliye sözü bırakalım ve Anadolu’nun kalbine ve sakinlerine hayır ve bereket niyazıyla bitirelim:

Çalabım bir şâr yaratmış iki cihân âresinde
Bakıcak dîdâr görünür ol şârın kenâresinde
Nâgehân ol şâra vardım ol şârı yapılır gördüm
Ben dahî bile yapıldım taş u toprak âresinde